In Atlas van tuindorpen in Nederland brengt Martijn Haan de geschiedenis van licht, lucht en ruimte in beeld. Ook Zwijndrecht en Dordrecht komen aan bod.
Atlas van tuindorpen in Nederland van Martijn Haan is een kloek boek. Het meet ongeveer 32 bij 25 centimeter, 248 pagina's en weegt zo'n anderhalve kilo. Fotograaf Bart van der Hoek zorgde voor het beeldmateriaal en bij elkaar zijn er maar liefst 435 afbeeldingen te bekijken. Foto's van toen en nu, luchtfoto's en plattegronden zorgen ervoor dat het boek minstens zozeer een kijkboek als een leesboek is.
Wat is een tuindorp eigenlijk?
Tuindorpen zijn woonwijken die in het verleden zijn ontworpen en die aan de rand van een stad lagen of in de buurt bij een fabriek. Een tuindorp kenmerkt zich door de lage huizen, tuinen, veel groen, pleintjes, gebogen straten en ruimte tussen de bebouwing. Dat moest destijds zorgen voor een gezondere woonomgeving dan de dichtbevolkte arbeidersbuurten in de binnenstad.
Het idee kwam aan het einde van de negentiende eeuw uit Groot-Brittannië. De Britse denker Ebenezer Howard wilde de voordelen van stad en platteland combineren. In Nederland kreeg dat gedachtegoed aan het begin van de twintigste eeuw steeds meer navolging. De industrialisatie had grote aantallen arbeiders naar steden en industriegebieden getrokken, waar de woonomstandigheden vaak erbarmelijk waren.
Fabrikanten, gemeenten en woningbouwverenigingen begonnen complete buurten te bouwen. Niet alleen een fatsoenlijk huis hoorde daarbij. Ook groen, een voortuin, een plein en soms winkels of gemeenschappelijke voorzieningen maakten deel uit van het ontwerp.
Schrijver Martijn Haan brengt in zijn atlas 83 vooroorlogse voorbeelden van tuindorpen, fabrieksdorpen en tuinwijken in kaart. De voorbeelden liggen verspreid over het hele land, van Amsterdam-Noord en Eindhoven tot de Limburgse mijnstreek.
Twee tuindorpen uit de Drechtsteden
Voor lezers uit de Drechtsteden is het boek extra interessant. Ook Tuindorp Meerdervoort in Zwijndrecht en de Mauvebuurt in Dordrecht hebben een plaats in de atlas. Meerdervoort ontstond in de tijd waarin Zwijndrecht snel industrialiseerde. Voor de arbeiders van onder meer Van den Bergh en Jurgens was dringend woonruimte nodig. In 1917 stond er een nieuw tuindorp met ongeveer 250 woningen, gebouwd door Bouwvereeniging Zwijndrecht. Een groot deel van het oorspronkelijke tuindorp is later verdwenen of vervangen.
De Dordtse Mauvebuurt is juist nog altijd goed herkenbaar als tuindorp. De arbeiderswoningen werden tussen 1921 en 1923 gebouwd voor woningbouwvereniging Ons Huis naar een ontwerp van Chr. G. van Buuren. De buurt heeft expressionistische kenmerken en is voor Dordrecht een bijzonder voorbeeld van de tuindorpgedachte. Het geheel heeft inmiddels de status van gemeentelijk monument.
Atlas van tuindorpen in Nederland is meer dan alleen een mooi architectuurboek, het is ook een stuk sociale geschiedenis. Achter iedere straat en ieder rijtje huizen zit de overtuiging dat ook gewone arbeiders recht hadden op een fatsoenlijke, gezonde woonomgeving. En misschien is dat wel het aardigste aan dit grote boek: na een tijdje blader je niet alleen meer door de atlas, maar ga je ook anders kijken naar buurten waar je zelf regelmatig doorheen rijdt.
Atlas van tuindorpen in Nederland van Martijn Haan, met fotografie van Bart van Hoek, verscheen bij WBOOKS en kost € 49,95. Het boek is ook te bestellen in de webshop van Caty’s. Klik hier voor meer informatie.